واردات کالا یکی از مهمترین بخشهای زنجیره تأمین در تجارت بینالملل است و نقش مستقیمی در تأمین مواد اولیه، تجهیزات و محصولات نهایی صنایع مختلف دارد آشنایی کامل با مراحل واردات کالا به گمرکات سراسر کشور باعث کاهش هزینهها، جلوگیری از تأخیر، کاهش ریسک جریمه و تسریع فرآیند ترخیص میشود.
در این مقاله، مراحل واردات کالا به صورت کاملاً کاربردی و قدمبهقدم بررسی شده است.
اولین قدم در واردات، انتخاب دقیق کالا و بررسی شرایط قانونی ورود آن به کشور است هر کالا ممکن است مشمول:
محدودیت وارداتی
ممنوعیت موقت یا دائمی
نیاز به مجوز خاص
استاندارد اجباری
بنابراین قبل از هر اقدامی باید:
تعرفه گمرکی (HS Code) کالا مشخص شود
قوانین سازمانهای مرتبط بررسی شود
شرایط ثبت سفارش کنترل شود
این مرحله از بروز مشکلات حقوقی و توقیف کالا جلوگیری میکند.
پس از انتخاب تأمینکننده خارجی، باید پیشفاکتور رسمی دریافت شود این سند پایه اصلی ثبت سفارش است و باید شامل اطلاعات زیر باشد:
| ردیف | بخش اصلی سند | محتوای ضروری | توضیح کاربردی / نکته مهم ۱۴۰۵ | چرا مهم است؟ / ریسک عدم رعایت |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | اطلاعات فروشنده (Seller) | نام کامل شرکت، آدرس دقیق، تلفن، ایمیل، وبسایت، شماره ثبت/تاکس | باید با کارت بازرگانی و اسناد بانکی مطابقت داشته باشد | عدم تطابق — رد ثبت سفارش یا مشکلات بانکی |
| ۲ | اطلاعات خریدار (Buyer) | نام شرکت/فرد، آدرس کامل ایران، کد ملی/شناسه ملی، تلفن | دقیقاً همان اطلاعات ثبت سفارش در NTSW باشد | مغایرت — توقف فرآیند تأمین ارز و ترخیص |
| ۳ | شماره و تاریخ پروفرما | شماره منحصربهفرد + تاریخ صدور (میلادی/شمسی) | تاریخ باید جدید باشد (معمولاً تا ۳–۶ ماه اعتبار دارد) | تاریخ قدیمی — نیاز به تمدید یا پروفرمای جدید |
| ۴ | شرح کالا (Description of Goods) | نام دقیق کالا، مدل/کد فنی، برند، گرید، استاندارد، HS Code پیشنهادی | باید بسیار دقیق و فنی باشد (نه کلی مثل “شیمیایی”) | شرح ناقص — ارزیابی گمرکی طولانی یا رد اظهار |
| ۵ | مقدار و واحد (Quantity & Unit) | تعداد/وزن خالص و ناخالص، واحد (kg, ton, liter و…) | وزن ناخالص برای محاسبه هزینه حمل و انبارداری مهم است | اختلاف وزن — جریمه گمرکی یا مشکلات بیمه |
| ۶ | قیمت واحد و کل (Unit Price & Total) | قیمت واحد + ارز (USD/EUR/…) + مبلغ کل | ارزش باید واقعی و قابل اثبات باشد (نه زیر/بالای ارزش واقعی) | ارزشگذاری اشتباه — جریمه سنگین یا توقیف کالا |
| ۷ | شرایط پرداخت (Payment Terms) | روش پرداخت (TT, LC, CAD و…)، پیشپرداخت، زمانبندی | اغلب TT Advance یا LC at sight برای ایران رایج است | شرایط نامناسب — مشکلات بانکی و تأمین ارز |
| ۸ | شرایط تحویل (Delivery Terms) | Incoterms (FOB, CIF, CFR, DAP و…) + بندر/فرودگاه مبدأ و مقصد | CIF یا CFR برای واردات ایران رایجتر است | انتخاب اشتباه — هزینه حمل اضافی یا ریسک بیشتر |
| ۹ | زمان و نحوه حمل (Shipment) | زمان تقریبی ارسال، روش حمل (دریایی/هوایی/زمینی) | باید با زمانبندی تأمین ارز هماهنگ باشد | تأخیر حمل — هزینه انبارداری سنگین در گمرک |
| ۱۰ | سایر موارد مهم | مدت اعتبار پروفرما، کشور مبدأ، بستهبندی، بیمه، گواهی مبدأ | گاهی شامل شرایط نمونهبرداری یا تست کیفیت هم میشود | نبود این موارد — نیاز به مکاتبه مجدد با فروشنده |
هرگونه مغایرت در پروفرما میتواند باعث رد ثبت سفارش شود
ثبت سفارش از طریق سامانه جامع تجارت ایران انجام میشود و یکی از مهمترین مراحل واردات است در این مرحله اطلاعات زیر ثبت میشود:
پس از ثبت سفارش، واردکننده باید نسبت به تأمین ارز اقدام کند که معمولاً از طریق:
سامانه نیما
حواله ارزی
ارز متقاضی
ارز اشخاص
انجام میشود پس از تأمین ارز، پرداخت به فروشنده انجام شده و فرآیند ارسال کالا آغاز میشود
در این مرحله کالا از کشور مبدأ به ایران ارسال میشود روشهای حمل شامل:
| ردیف | روش حمل | توضیح کوتاه و رایج در واردات ایران | زمان تقریبی (از مبدأ تا بندر/فرودگاه ایران) | هزینه تقریبی نسبی (کم/متوسط/بالا) | مزایا اصلی | معایب اصلی | نکات کلیدی / Incoterms رایج در ایران |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ۱ | دریایی (کانتینری / فله) | پرکاربردترین روش برای کالاهای حجیم، مواد اولیه، ماشینآلات از چین، اروپا، هند | چین: ۲۵–۵۵ روز اروپا: ۳۰–۶۰ روز ترکیه/امارات: ۱۰–۲۵ روز | کم (اقتصادیترین برای حجم بالا) | هزینه پایین، ظرفیت بالا، امنیت خوب برای FCL | زمان طولانی، تأخیر احتمالی بنادر، دموراژ | FOB / CIF / CFR رایج – بیمه جداگانه توصیه میشود |
| ۲ | هوایی (کارگو / اکسپرس) | مناسب کالاهای فوری، سبک، حساس، قطعات الکترونیک، نمونهها | چین/اروپا: ۷–۱۴ روز ترکیه/امارات: ۳–۷ روز | بالا (گرانترین روش) | سریعترین، امنیت بالا، مناسب ارزش بالا | هزینه بسیار بالا، محدودیت وزن/حجم | EXW / FCA – اغلب برای کالاهای گروه ۱–۲ استفاده میشود |
| ۳ | زمینی (کامیون / تریلی) | از ترکیه، عراق، آذربایجان، ارمنستان، امارات (ترانزیت) | ترکیه: ۵–۱۵ روز امارات: ۱۰–۲۰ روز | متوسط تا کم | سریعتر از دریایی، کنترل بهتر مسیر | محدودیت مسیر، هزینه سوخت نوسانی، صف مرز | FCA / DAP – مناسب همسایگان، کمتر برای چین/اروپا |
| ۴ | ریلی (کانتینری یا واگنی) | مسیر چین–ایران (از طریق قزاقستان/ترکمنستان) یا اروپا–ایران | چین: ۱۸–۳۰ روز اروپا: ۲۰–۴۰ روز | متوسط (اقتصادیتر از هوایی) | پایدارتر از زمینی، ظرفیت خوب، کمتر تأخیر آبوهوا | مسیر محدود، نیاز به ترانشیپمنت در مرزها | CPT / CIP – در حال گسترش با کریدور شمال–جنوب |
همراه با حمل، اسناد زیر صادر میشود:
بارنامه
فاکتور نهایی
لیست بستهبندی
گواهی مبدأ
بیمهنامه
این مدارک برای ترخیص الزامی هستند
پس از ورود کالا به کشور، واردکننده باید از طریق سامانه EPL گمرک اقدام به اظهار کالا کند اطلاعات اظهار شامل:
ارزش کالا
تعرفه گمرکی
وزن
مبدأ
مشخصات فنی
اسناد حمل
در این مرحله پرونده گمرکی تشکیل میشود.
پس از اظهار، کالا وارد مرحله ارزیابی میشود که ممکن است شامل:
بررسی اسناد
تطبیق کالا با اظهار
بازدید فیزیکی
نمونهبرداری
آزمایشگاه
باشد این مرحله نقش مهمی در جلوگیری از تخلفات دارد.
بعضی کالاها نیاز به مجوز دارند از جمله:
| ردیف | سازمان/مرجع صادرکننده | نوع مجوز | کالاهای مشمول اصلی (نمونه) | نکته کلیدی / زمان تقریبی در ۱۴۰۵ | اولویت / اجباری بودن |
|---|---|---|---|---|---|
| ۱ | سازمان ملی استاندارد ایران | گواهی استاندارد اجباری / تأیید انطباق | لوازم خانگی، قطعات خودرو، مواد شیمیایی، اسباببازی، تجهیزات برقی | بیش از ۳۰۰۰ ردیف تعرفه – اغلب ۳–۱۰ روز کاری | اجباری برای اکثر کالاهای مصرفی و صنعتی |
| ۲ | وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی | مجوز بهداشتی / گواهی بهداشت (Health Certificate) | مواد غذایی، دارویی، آرایشی-بهداشتی، مکملها | همزمان با ارزیابی گمرک – ۲–۷ روز (فوری برای اساسی) | بسیار حیاتی – بدون آن ترخیص ممنوع |
| ۳ | وزارت جهاد کشاورزی / سازمان دامپزشکی و حفظ نباتات | مجوز قرنطینه نباتی / دامی / سموم کشاورزی | محصولات کشاورزی، بذر، کود، سم، دام و طیور زنده، گوشت و لبنیات | برای کالاهای اساسی سریعتر شده – ۱–۵ روز | اجباری برای واردات کشاورزی و دامی |
| ۴ | سازمان حفاظت محیط زیست | مجوز زیستمحیطی | مواد شیمیایی خطرناک، ضایعات، کودهای شیمیایی، برخی پلاستیکها | اغلب همزمان با استاندارد – ۵–۱۵ روز | اجباری برای کالاهای آلاینده یا خطرناک |
| ۵ | سازمان انرژی اتمی ایران | مجوز واردات تجهیزات هستهای/رادیواکتیو | تجهیزات پزشکی هستهای، ایزوتوپها، برخی مواد معدنی | محدود به ردیفهای خاص – زمان متغیر | فقط برای کالاهای خاص – بدون آن توقیف |
| ۶ | وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات | مجوز رگولاتوری / تأیید نوع | تجهیزات مخابراتی، گوشی موبایل، روتر، دستگاههای رادیویی | اغلب آنلاین – ۳–۱۰ روز | اجباری برای کالاهای ICT |
| ۷ | وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی | مجوز ورود فرهنگی | کتاب، فیلم، نرمافزار، اسباببازی با محتوای فرهنگی | برای کالاهای فرهنگی – متغیر | فقط برای ردیفهای خاص فرهنگی |
| ۸ | سایر (مثل وزارت راه، صمت و…) | مجوزهای موردی (حمل، ثبت سفارش تکمیلی و…) | وسایل نقلیه، ماشینآلات سنگین، کالاهای خاص صمت | بسته به کالا – معمولاً قبل یا همزمان ارزیابی | موردی – چک بخشنامههای جدید |
عدم دریافت این مجوزها باعث توقف ترخیص میشود.
در این مرحله باید هزینههای زیر پرداخت شود:
حقوق ورودی
سود بازرگانی
مالیات بر ارزش افزوده
هزینه انبارداری
هزینه خدمات گمرکی
پس از پرداخت، اجازه ترخیص صادر میشود.
پس از تکمیل همه مراحل، پروانه سبز گمرکی صادر میشود و کالا اجازه خروج از گمرک را دریافت میکند سپس کالا به انبار یا کارخانه منتقل میشود:
| # | مرحله | عنوان مرحله | توضیح کوتاه و کاربردی | نکات کلیدی / زمان تقریبی | |
|---|---|---|---|---|---|
| ۱ | بررسی اولیه | انتخاب کالا و قوانین | تعیین HS Code + چک محدودیت/ممنوعیت/مجوز | قبل از هر خرید – ۱–۳ روز | |
| ۲ | اسناد خارجی | دریافت پیشفاکتور (Proforma) | مشخصات کامل کالا، قیمت، شرایط Incoterms | از فروشنده معتبر – اجباری | |
| ۳ | ثبت داخلی | ثبت سفارش در جامع تجارت | سامانه ntsw.ir – دریافت کد ۸ رقمی | ۱–۱۰ روز کاری (۱۴۰۵ سریعتر شده) | |
| ۴ | مالی | تأمین ارز و پرداخت | نیما / اشخاص / آزاد – حواله به فروشنده | بعد ثبت سفارش – مهمترین گلوگاه | |
| ۵ | حمل | حمل بینالمللی کالا | دریایی / زمینی / هوایی / ریلی + بارنامه | ۱۰ روز تا ۲ ماه بسته به روش | |
| ۶ | ورود به گمرک | اظهار کالا (سامانه EPL) | ثبت دقیق ارزش، وزن، اسناد | بلافاصله بعد رسیدن کالا | |
| ۷ | کارشناسی | ارزیابی و کنترل گمرکی | بازدید، نمونهبرداری، تطبیق | ۲–۱۵ روز (بسته به ریسک) | |
| ۸ | مجوزها | اخذ مجوزهای قانونی | استاندارد، بهداشت، جهاد، محیط زیست و… | همزمان با ارزیابی | |
| ۹ | پرداخت | حقوق ورودی + عوارض | حقوق گمرکی + سود بازرگانی + ۹٪ ارزش افزوده + انبارداری | بعد تأیید ارزیابی | |
| ۱۰ | ترخیص | صدور پروانه سبز و خروج | تحویل کالا به صاحب یا انبار/کارخانه | آخرین گام – ۱–۳ روز |
همیشه تعرفه گمرکی را دقیق بررسی کنید
از فروشنده معتبر خرید کنید
اسناد را بدون تناقض تهیه کنید
از ترخیصکار حرفهای استفاده کنید
قوانین جدید گمرکی را دنبال کنید
بیمه حمل را جدی بگیرید
این نکات باعث کاهش ریسک مالی و زمانی میشود.
واردات کالا به گمرکات سراسر کشور یک فرآیند چندمرحلهای و تخصصی است که نیازمند دانش حقوقی، فنی و اجرایی میباشد آشنایی کامل با مراحل ثبت سفارش، حمل، اظهار، اخذ مجوز و ترخیص باعث میشود واردکنندگان با کمترین هزینه و بیشترین سرعت فعالیت کنند.
شرکت ما با دانش و تجربه کافی در این زمینه آماده ی همکاری با شما می باشد.
